De veroordeling van de beheerders van The Pirate Bay, die jarenlang de thuishaven was (en nog steeds is) voor zogeheten ‘torrents’, waarmee zowel legaal als illegaal materiaal kan worden gedownload, heeft nogal wat stof doen opwaaien. Het gebeurt niet vaak dat zoveel mensen kritiek hebben op een uitspraak van een rechtbank en dat er tegelijkertijd zoveel economische belangen op het spel staan. Nog minder vaak zie je dat de verdedigende partij zich als echte ‘piraten’ opstelt. De fundamentele principes van auteursrecht worden aan de tand gevoeld. Wáárom krijgen artiesten überhaupt betaald?
Muziek, films, boeken, teksten, software: het valt allemaal onder de noemer ‘intellectuele werken’. In feite is dat dus alles wat je door gewoon creatief te zijn kunt produceren. Onze economie is gebaseerd op principes van vraag en aanbod: bied je iets aan waar veel vraag naar is, dan kun je veel geld verdienen. Je word dan als het ware beloond voor je nuttige toevoeging aan de maatschappij. Dat systeem werkt prachtig met alles wat tastbaar is: schapen, auto’s, drugs, noem maar op. Ook diensten, zoals de kapper of je internetprovider, passen daar prima in. Het draait allemaal om schaarste: er zijn maar een beperkt aantal mensen die voor kapper hebben gestudeerd, en omdat er meer vraag dan aanbod is, stijgt de prijs voor een knipbeurt (immers, als de kapper mag kiezen wie hij knipt, kiest hij degene die het meeste geld biedt).
Er zijn dingen die niet zo goed in dit model passen. Zo is er het probleem van de publieke goederen. Publieke goederen zijn goederen of diensten die kostbaar zijn om te produceren, maar die eenmaal geproduceerd iedereen in de samenleving ten goede komen. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld het wegennet in Nederland. Het probleem met de publieke goederen is dat niemand ervoor wil betalen, maar iedereen er gebruik van wil maken. Om dit probleem op te lossen, hebben we belastingen ingevoerd, zodat iedereen verplicht is te betalen voor de goederen waar je tenslotte ook profijt van hebt.
Voor intellectuele werken werkt het ook ongeveer zo. Er is bij intellectueel materiaal geen sprake van schaarste: eenmaal geproduceerd kun je een liedje of boek eindeloos kopiëren. Vroeger, toen boeken nog door monniken werden overgeschreven, lag dat anders, maar tegenwoordig is het met internet zo gepiept. Wat dat betreft lijken de intellectuele goederen dus op publieke goederen: niemand wil ervoor betalen, iedereen wil het gebruiken. Het auteursrecht bepaalt dat artiesten en schrijvers het recht hebben om te bepalen wat er met hun werk mag gebeuren. Alles wat je zelf bedenkt, is in de meeste gevallen dus jouw intellectuele eigendom. Artiesten (of meestal de platenmaatschappijen) krijgen van de wet dus het recht om een kunstmatige schaarste te creeëren. Zo kunnen de artiesten toch verdienen aan wat ze produceren en is er een reden om te ‘blijven zingen’.
Waar gaat het de laatste jaren mis? Doordat we tegenwoordig allemaal supersnel internet hebben, is het delen van muziek, films en ander materiaal een kwestie van seconden geworden. Niet zo fijn voor de platenmaatschappijen dus: als iedereen maar kan kopiëren, dan is er geen schaarste meer en valt er niets meer te verdienen. Om hun businessmodel te beschermen, hebben de platenmaatschappijen vervolgens naar manieren gezorgd om te voorkomen dat liedjes zomaar kunnen worden gekopieerd. Dat had allesbehalve het gewenste effect: de beveiligde liedjes konden soms niet worden afgespeeld of werkten alleen op mp3-spelers van een bepaald merk, terwijl de onbeschermde, ‘illegale’ mp3’s het natuurlijk gewoon prima deden. Waarom dan legaal kopen?
Het staat buiten kijf dat artiesten, schrijvers en programmeurs op de een of andere manier iets moeten terugzien voor hun werk, al is het maar omdat er anders weinig meer geproduceerd zal worden. Ik denk wel dat er nagedacht moet worden over of ‘intellectueel eigendom‘ nog wel het juiste model daarvoor is. Hoewel ons copy-paste- en downloadgedrag van tegenwoordig niet zo netjes is, heeft het wat mij betreft ook een positief effect. Het klinkt als een open deur, maar doordat we tegenwoordig zo makkelijk toegang hebben tot allerlei materiaal, kan er makkelijker gebruik van worden gemaakt. Als ik voor ieder plaatje dat op deze blog komt te staan eerst een contract moet tekenen of geld moet betalen, is de lol er snel vanaf. Wat dan wél een goed model zou zijn is nog de vraag. Een intellectuele-werkenbelasting? Klinkt lastig, want dat zou dan op wereldwijd niveau moeten worden afgesproken. Er is ook al een keer voorgesteld om zo’n belasting in de prijs van je internetabbonement te stoppen. Wat het ook gaat worden, er zal iets moeten veranderen. Misschien is het wel genoeg als online winkels zoals iTunes nog lagere prijzen en nog meer gemak gaan bieden (waarom zou je dan nog moeilijk doen met torrents?) of als artiesten op andere manieren geld gaan verdienen. Ik denk dat dat wel lukt; creatief zijn ze namelijk wel.