Storebrorssamhälle heet het in Zweden: Big Brother is watching you. Afgelopen week werd in dat land een wet aangenomen die het de nationale overheid mogelijk maakt om alle internetverkeer af te luisteren. Ook in Nederland wordt precies bijgehouden met wie je mailt en waar je surft, dankzij de Bewaarplicht. Zelfs de VS kan meekijken. Wat is er aan de hand?

De aanslagen van 11 september 2001 dreunen nog lang na; niet omdat ze zo verschrikkelijk waren, maar omdat politici er allemaal handig gebruik van maken. Terrorisme moet bestreden worden, en daarom zijn praktijken als afluisteren ineens geoorloofd. En het gaat verder dan je denkt! In het kader van 9/11 houdt de Amerikaanse CIA alle geldtransacties in Europa bij. De OV-chipkaart, die eigenlijk helemaal nergens voor nodig is, is niet alleen slecht beveiligd, maar is ook ergens heel goed in: het bijhouden van de reisjes die we maken. Trajectcontroles en automatische nummerplaat-herkenning langs de snelweg kan blijkbaar ineens ook, zogenaamd om misdadigers te pakken. Dankzij de GSM is nu zelfs als we niet in de auto, trein of op internet zitten, bekend waar we zijn.

Het vreemdste is nog wel dat het niemand echt uitmaakt. De doorsnee Nederlander heeft ‘niets te verbergen’ (maar diezelfde Nederlander zou vast niet in z’n blote reet midden op de Dam gaan staan of mij een pincode vertellen, dus er is toch wel íets te verbergen). Niemand is ook op de hoogte: als er ergens videocamera’s hangen (nog zoiets) dan hangt er altijd een bordje, maar als ons e-mailverkeer wordt bijgehouden, dan hoeft dat niet gemeld te worden?

En dan de échte reden van deze maatregelen. Boeven vangen? Ik dacht het niet. Een beetje terrorist gaat niet vanaf zijn thuiscomputer eens lekker plattegronden van vliegvelden of andere locaties e-mailen naar zijn “collega’s”; die doet dat óf met dito beveliging, of op een manier dat niemand kan achterhalen wie er nou achter de computer zat waarmee dat werd verstuurd. Waarom dan miljoenen uitgeven om al die gegevens over ‘ons’ bij te houden? Ik kan maar één zinnige reden bedenken, en supermarkten doen het al jaren: ons proberen te begrijpen (datamining, hoera!). We weten nu dat luiers en bier vaak samen gekocht worden (vaders die zichzelf willen belonen, ofzo?), maar dat kan veel verder gaan als je de immense hoeveelheid data kunt gebruiken. Je kunt groeperingen identificeren op basis van het mail-gedrag. Hooligans die elkaar opbellen kunnen de politie vast een seintje geven dat er rellen komen. Ik vind het een zorgwekkende ontwikkeling.